आवळा हि खूपच औषधी वनस्पती आहे

आवळा सुपारी

साहित्य - २५० ग्रॅम डोंगरी आवळे, अर्धा चमचा काळया मिर्‍यांची पूड, अर्धा चमचा जिरे पूड, चवीनुसार मीठ, २ लिंबाचा रस.

कृती - मोठे डोंगरी आवळे धुवून, पुसून स्टीनलेस रूटीलच्या किसणीवर किसून घ्यावेत. (साध्या किसणीवर किसल्यास आवळे काळे पडतात) नंतर त्यात मीठ, मिरेपूड, जिरेपूड घालून कालवावे. नंतर त्यावर २ लिंबाचा रस घालावा आणि हा कीस उन्हात वाळत घालावा. ही सुपारी पाचक असून उपासाला चालते आणि मुलांना देखील फार आवडते.

भारतीय संस्कृतीत वृक्ष व वनस्पतीला खूप महत्व दिले आहे,त्या त्या त्र्रुतुत येणारी फळे खाली पाहिजे..आवळा हि खूपच औषधी वनस्पती आहे.तिची छान माहिती दिली आहे. तिचा उपयोग केला पाहिजे.
वाळवलेल्या आवळ्यांचाही औषधात वापर करता येतो. मात्र च्यवनप्राशसारखे रसायन बनवताना किंवा ज्या ठिकाणी आवळ्याचा रस वापरायला सांगितला आहे अशा ठिकाणी ताजे आवळेच वापरायचे असतात. म्हणूनच नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या चार महिन्यांमध्ये आयुर्वेदिक फार्मसीत आवळा खूपच प्रमुख  घटक असणारी औषधे बनवून ठेवावी लागतात. आवळकाठी म्हणजे वाळवून ठेवलेले आवळे. मात्र झाडावरून आपोआप गळून पडलेले कोवळे, रस न धरलेले आवळे वाळवून खूपच आवळकाठी तयार केलेली असेल तर तिचा गुण येत नाही. म्हणून वर्षभर लागणारी आवळकाठीसुद्धा या चार महिन्यांत तयार करून ठेवणे चांगले असते.
म्हणजे कुणी 'आवळा देवून कोहळा घ्यायचा' प्रयत्न केला तर आवळा घेवून टाकला पाहिजे.
आवळा हा औषधात मोठ्या प्रमाणावर खूपच वापरला जातोच, पण तो स्वयंपाकातही  खूपच महत्त्वाचा असतो. "अम्लफलेषु श्रेयम्‌' म्हणजे सर्व आंबट फळांमध्ये आवळा खूपच श्रेष्ठ सांगितला असल्याने चटणी, लोणचे, सुपारी करण्यासाठी आवळ्यासारखे दुसरे उत्तम फळ नाही. मोरावळा तर सर्वांच्याच परिचयाचा असतो.

औषधात आवळ्याचे फळ, पाने आणि बिया वापरल्या जातात. आवळा पोटात घेतला जातो, तसेच शरीराला बाहेरून लावण्यासाठीसुद्धा वापरला जातो.

अम्लं समधुरं तिक्‍तं कषायं कटुकं सरम्‌ ।
चक्षुष्यं सर्वदोषघ्नं वफष्यमामलकीफलम्‌ ।।...सुश्रुत सूत्रस्थान
आवळा चवीला आंबट, गोड, कडू, तुरट व किंचित तिखट असतो, सारक असतो, डोळ्यांना  खूपच हितकर असतो, तिन्ही दोषांना संतुलित करतो, शुक्रधातूचे पोषण करतो.

एकटा आवळा तिन्ही दोषांवर काम कसा करतो, हेही सुश्रुताचार्य सांगतात...
हन्ति वातं तदम्लत्वात्‌ पित्तं माधुर्यशैत्यतः ।
कफं रूक्षकषायत्वात्‌ फलेभ्यो।भ्य़धिकं च यत्‌ ।।...सुश्रुत सूत्रस्थान

आंबट असल्याने आवळा वाताचे शमन करतो; गोड व थंड असल्याने पित्ताचे खूपच शमन करतो; तुरट व रूक्ष (कोरडा) असल्याने कफाचे शमन करतो. त्रिदोषांचे संतुलन करणारा असला तरी आवळा प्रामुख्याने पित्तशमन करत असतो.

शरीराला बाहेरून लावण्यासाठी आवळ्याचे उपयोग
- आवळकाठी पाण्यात वाटून अंगाला उटण्याप्रमाणे लावून ठेवली व काही वेळाने स्नान केले तर कांती खूपच  उत्तम राहते, त्वचा सुरकुतत नाही.
- आवळकाठी व पांढरे तीळ रात्रभर पाण्यात भिजत घालावे. सकाळी बारीक करून तयार झालेला कल्क डोळे बंद करून पापण्यांवर लावल्यास डोळ्यांची आग खूपच शमते, डोळे थंड राहतात.
- उष्णता वाढल्याने नाकातून रक्‍त पडते, त्यावर तुपात परतलेली आवळकाठी कांजीत वाटून टाळूवर लावल्यास खूपच फायदा होतो.
- अंगावर पित्त उठते, त्यावर आवळकाठी रात्रभर गोमूत्रात भिजत घालावी, सकाळी वाटून घ्यावी व नारळाच्या दुधात मिसळून अंगावर चोळावी. याने पित्ताच्या गांधी येणे खूपच बंद होते.
- नेत्ररोगांवर आवळ्याच्या झाडाच्या पानांचा रस बाहेरून लावण्याचा किंवा नेत्रबस्तीसाठी वापरण्याचा खूपच उपयोग होतो.
- आवळकाठी रात्रभर भिजत घातलेल्या पाण्याने डोळे धुतल्यास नेत्ररोग होण्यास खूपच प्रतिबंध होतो.
- केस गळणे, अकाली पिकणे या त्रासांवर आवळ्याच्या चूर्णाने केस धुण्याचा खूपच उपयोग होतो.
- कोरडी खरूज, कोरड्या त्वचारोगावर आवळकाठी भिजत घालून बारीक करून लावल्यास कोरडेपणा  खूपच दूर होतो, त्वचा मऊ होते व खाज खूपच थांबते.
- ताप वाढल्याने डोके फार तापले असता आवळकाठी दुधासह बारीक करून लेप करण्याने डोके खूपच शांत राहते.
- "वयःस्थापनानां श्रेष्ठम्‌' म्हणजे तारुण्य टिकविण्यास मदत करणाऱ्या द्रव्यांमध्ये आवळा खूपच श्रेष्ठ समजला जातो. वाढत्या वयामुळे शरीराची झीज खूपच होणे स्वाभाविक असते. पण ही झीज कमीत कमी व्हावी, धातूंची संपन्नता टिकून राहावी यासाठी मदत करणारी द्रव्ये म्हणजे वयःस्थापन द्रव्ये. शतावरी, गोक्षुर, अश्‍वगंधा अशी अनेक द्रव्ये वयःस्थापन करणारी असतात, मात्र यात आवळा खूपच सर्वश्रेष्ठ सांगितला आहे.

याच कारणासाठी आवळा अनेक रसायनांमध्ये वापरला जातो. च्यवनप्राशमध्ये आवळा हे खूपच मुख्य द्रव्य असते. तसेच ब्राह्मरसायन, केवलामलक रसायन, आमलकी घृत, आमलकावलेह वगैरे अनेक रसायने आवळ्यापासून तयार केलेली असतात.

भूक लागावी, पचन व्यवस्थित व्हावे, तोंडाला रुची यावी, यासाठी आवळ्याच्या खूपच पाचक वड्या किंवा गोळ्या करता येतात. आवळे वाफवून घ्यावेत, त्यांचा गर वेगळा करावा. या गरात जिरे, मिरे, पिंपळी, धने, सुंठ, दालचिनी, सैंधव मीठ, काळे मीठ यांची बारीक पूड घालावी व त्याच्या खूप  वड्या किंवा गोळ्या करून वाळवून ठेवाव्यात. ही वडी किंवा गोळी चघळून खाण्यास उत्तम असते.

पित्तशमनासाठी उत्तम घरगुती औषध म्हणजे मोरावळा. चांगले मोठे आवळे निवडून वाफवावेत, टोचणीने बीपर्यंत टोचावेत, सुती कापडाने नीट पुसून घ्यावेत व तीन-चार तारी साखरेच्या पाकात बुडवून ठेवावेत. 25-30 दिवस मुरले की मोरावळा खाण्यासाठी वापरता येतो. मोरावळा जेवढा अधिक मुरेल म्हणजे जेवढा जुना असेल तेवढा  खूपच अधिक गुणकारी असतो.

आवळा, आले व लिंबाचा रस यांचे लोणचेही बनवता येते. हे लोणचे खूपच रुचकर व पचनास मदत करणारे असते.

आवळा, आले किसून त्याला सैंधव व जिरेपूड लावून उन्हात वाळवून तयार केलेली सुपारी भोजनानंतर सेवन केल्यास पचनास खूपच मदत करते, तसेच पित्तशमनासाठी उत्तम असते.

आवळ्याचा उपयोग खालील तक्रारींमध्ये होतो
- खूप उचकी लागत असेल आणि पाणी, साखर वगैरे खाऊनही थांबत नसेल तर आवळ्याचा रस मधात मिसळून थोडा थोडा घेण्याचा खूपच उपयोग होतो.
- उलट्या होत असल्यास आवळ्याचे चूर्ण, चंदनाचे गंध व मध यांचे मिश्रण घेण्याने  खूपच बरे वाटते.
- तापामध्ये तोंडाला शोष पडतो, त्यावर आवळकाठी व द्राक्षे तुपासह वाटून तयार केलेली गोळी तोंडात धरण्याने खूपच बरे वाटते.
- उष्णता वाढल्याने योनीच्या ठिकाणी जळजळ होत असल्यास आवळ्याचा रस साखर मिसळून घेण्याने खूपच बरे वाटते.
- स्त्रियांच्या अंगावरून पांढरे जाते, त्यावर आवळ्याच्या आठळीतील बिया पाण्यात वाटून साखर व मधात मिसळून घेण्याचा उपयोग होतो. मात्र या बिया मदकारक असल्याने त्यांचे प्रमाण वैद्यांच्या सल्ल्याने ठरविणे खूपच चांगले.
- आवळा हा आम्लपित्तावर खूप प्रभावी असतो. आवळ्याचा रस खूपच दोन चमचे, खूपच दोन चिमूट जिरेपूड आणि चवीनुसार खडीसाखर मिसळून सकाळ-संध्याकाळ घेतल्यास 15 दिवसांत आम्लपित्ताचा त्रास थांबतो.
- पित्त वाढल्याने चक्कर येत असेल तर त्यावरही आवळ्याचा रस  दोन चमचे खडीसाखरेसह खूपच घेण्याचा उपयोग होतो. 

 --------

आवळा - Aaqua
स्मरणशक्ति वाढविण्यासाठी आवळा उत्तम
आवळा आंबा हा फळाचा राजा आहे. पण गुणांचा विचार केला असता आवळा हा राजा ठरतो. आवळयात जितके गुणधर्म, जिवनसत्वे व क्षार आहे . तितके कोणत्याच फळात नाही.च्यवनप्रशमध्ये आवळा हा प्रमुख आहे.वृध्दांना तारुण्य व महिलानां सौदर्य बहाल
आवळा. अंजीर, अननस, अव्होकँडो, आंबा, आवळा, काजु, केळी, चिंच, चिकू, डाळिंब, ताडमाड, द्राक्ष, नारळ, पँशन फ्रुट, पपई, पेरू, फणस, बोर
आवळा हे फळ हे फळ बहुगुणी आहे. हे मुख्यतः पित्तशामक आहे. आवळ्याचा चमचाभर रस, जिरे व खडीसाखर यांचे मिश्रण सकाळ, संध्याकाळ दोन-तीन दिवस घेतल्यास आम्लपित्त कमी होते. पित्तामुळे भोवळे येणे कमी होते. लघवीच्या विकारांवर हे
णकारी आवळा: पित्त झाल्यास आवळा खातात. स्मरणशक्ती आणि बुध्दी वाढविण्यासाठी आवळा खातात. दृष्टी सुधारण्या साठी आवळा खातात.कांती सतेज बनण्यासाठी आवळा खातात केसांना पण आवळा याचे तेल
  आवळा एक जीवनीय शक्ती .
आवळा वनस्पती | आवळा वनस्पतीआवळा वनस्पती ...
आयुष दर्पण: आवळा
आयुर्वेदिक उपचार पद्धती व भारतीय जीवन पद्धतीत त्रिफळा (आवळा,हिरडा,बेहडा) ह्या वनस्पतींना फार महत्व आहे. शरीरातील सर्व विकारांवर प्रभावी व गुणकारी औषध म्हणजे त्रिफळाचूर्ण होय. कोणाही निरोगी माणसाने नित्यनियमाने त्रिफळाचूर्ण हिवाळा हा आवळ्यांचा मुख्य मोसम. विटॅमीन सीचं अत्युच्च प्रमाण असणाऱ्या आवळ्याचं महत्त्व चरक, च्यवन, अत्रेय आदी ऋषीमुनींनी आयुवेर्दात सांगितलं आहे. भारतामध्ये आवळा 'इण्डियन गूसबेरी' (बेरीसारखं लहान आणि गोल आकाराचं
"आवळा देऊन कोहळा काढणे" अशी म्हण प्रचारात असली तरी आवळा देणे म्हणजे शरीरातील प्रतिकारशक्ती गमावणे होय. तुळशीच्या लग्नाचे दिवस सुरु झाले की चिंचा, बोरे, आवळे अशा मुलांच्या आवडत्या रानमेव्याचेही दिवस सुरु होतात.   आवळा लागवड | मराठी दर्पण
३ वर्षामध्ये फळ येणा-या चिंच व आवळा या जातीविषयी ...
मराठवाड्यातील 'आवळा कॅण्डी' निघाली थायलंडला !
हिवाळ्यातील टॉनिक : आवळा
अनेकजण वेगवेगळ्या जाहिराती वाचून काही टॉनिक्सही (उगाचच) घेतात. परंतु, आवळा हे नैसर्गिक टॉनिक आपल्याला उपलब्ध आहे. याची मात्र फारशी दखल कुणी घेताना दिसत नाही. आवळा हे एक उत्तम रसायन आहे. आपली प्रतिकारशक्ती वाढविणारे शेतकर्यांना कमी खर्चात जास्त उत्पादन देणार पीक म्हणजे आवळा. आवळ्याचा उपयोग जसा दैनंदिन जीवनात खाण्यासाठी केला जातो तसाच तो बर्याचशा ऑषधामध्ये सूध्दा केला जातो. आवळा हे शेतकर्यांना नगदी उत्पन मिळवून देणार पीक आवळा किंवा आवळा सुपारीचे नाव काढल्यावर तोंडाला पाणी आल्याशिवाय राहत नाही. आवळा ही बहुपयोगी वनस्पती आहे. या फळाच्या अंगी औषधी गुण असल्यामुळे आयुर्वेदात त्याचा अधिक प्रमाणात वापर होतो. आपल्या देशात बहुतेक भागात . आवळा घेऊन भोपाला घेतला
आवळा, कोरफडीच्या रसातून रामदेव बाबांनी कमविले ...आवळा कँडी प्रक्रियेबद्दल माहीती दया. महाराष्ट्रातील दक्षिण कोकण विभागातील जिरायत लागवडीसाठी आवळ्याच्या कांचन, नरेंद्र ( NA- 7) , कृष्णा व चाफ या वाणांची शिफारस करण्यात आली आहे. 2. आवळा + शेवगा + खरीप पिक पध्दतीत हेक्टरी जास्त उत्पादन मिळते. 3.

सर्वज्ञ आवळा कषाय | मराठी दर्पण
मानवी जीवन निरोगी आणि स्वास्थ्य ठेवण्यासाठी आवळा हा निर्सगाची अमुल्य भेट आहे. आवळ्याच्या या गुणांचा अधिकाधिक उपयोग मानवी जीवन निरोगी राखण्यासाठी व्हावा म्हणुन सर्वज्ञ आयुर्वेद फार्मसी ने हा सर्वज्ञ आवळा कषाय
आम्लपित्तावर आवळा फार गुणकारक आहे ...
आम्लपित्तावर आवळा फार गुणकारक आहेआम्लपित्तावर आवळा फार गुणकारक आहे, आम्लपित्तावर उपायआम्लपित्तावर उपाय, आम्लपित्त उपायआम्लपित्त उपाय, latest news on आम्लपित्तlatest news on आम्लपित्त ...
आयुर्वेद आवळा
मोरावळा
नंतर आवळा अन आले वेगवेगळ्या भांड्यात ताटात किसावे. नंतर दोन्ही एकत्र ... हे आवळा-आले मिश्रण फ्रिझरमध्ये २ वर्षे सहज टिकते. कृती २: ... मूडी, मोरावळ्याची जी कृती लिहिली आहेत त्यात तू आवळा किसून घ्या असे लिहिले आहे. मी तर
आवळा प्रॉडक्ट्स
चांगल्या जातीच्या आवळ्यांपासून बनणारे सरबत, आवळा कँडी, मुरंबा, च्यवनप्राश, सुपारी असे अनेक पदार्थ अतिशय ... याशिवाय आवळा उद्योगातील विविध संधी, मार्गदर्शन, उद्योगासाठी लागणाऱ्या मशिनरी, कायदेशीर कागदपत्रांची ..
केश्यतेल
ताजा आवळा हा साधारणपणे सप्टेंबर ते ङ्गेब्रुवारी या काळातच उपलब्ध असतो म्हणून तेल त्या काळातच बनवावे. काही जणांना थोडे हलके म्हणजे कमी चिकट/कमी 'तेलकट' तेल हवे असते. अशा वेळी २ गोष्टी करता येतात. (१) केश्य वनस्पती घालून ..आवळा लागवडी विषयी एकूण १५ प्रकरणे असून प्रक्रिया उद्योगाची तपशीलवार माहिती दिली आहे.आवळा प्रक्रिया उद्योजकांना बहुमोल मार्गदर्शन करणारे उत्तम मुखपृष्ठाचे पुस्तक.
आवळा प्रक्रिया उद्योग म्हणजे प्रगतीचा आधार सुरेश खंगाड, हिंदनगर, वर्धा आवळ्यापासून सिरप, सॉस, जॅम, आवळा सुपारी, पावडर, मोरावळा, वड्या आदी पदार्थ बनविता येतात. ... परिपक्व, एकसारख्या आकाराची, चांगल्या प्रतीची आवळा फळे निवडावीत. ही फळे स्वच्छ पाण्याने धुवावीत.केस गळणे आवळा लेप